Tuvalet

Yavru bir köpek dört aylık olana kadar tam olarak eğitilemese de, evinizde kendisinden ne beklendiğini ona bir an önce belli etmeye başlayabilirsiniz. Çoğu kimse dışarıya çıkmayı öğrenene kadar ona gazete ile terbiye vermenin en kolay yol olduğunu düşünürler. Küçük bir yavru köpeğin gelişmemiş sidik torbası yürüyüşleriniz arasındaki dört-beş saatlik zamana dayanacak yapıda değildir. Ev terbiyesi yavruyu evinize getirdiğiniz anda başlar. Kapısı olan küçük bir alan belirleyin ve yeri gazete kağıtları ile kaplayın. Yavrunun zamanının çoğunu geçireceği yer burasıdır. Bir köşede ona battaniyelerden veya eski kilimlerden bir yatak yapabilirsiniz. Sevgi gördüğü bir aileden geldiyse, yatağına işememesi gerektiği zaten annesi tarafından ona öğretilmiştir. Alanın diğer kısmının gazete kağıdı ile tamamen kaplı olmasına özen gösterin ki köpek başka bir yere gitmek istemesin. Kağıtları kullandığı zaman kafasını okşayıp, onu biraz sevin. Fazla övgü her bir iki damla işediğinde onu sizden övgü bekler hale getireceği için fayda sağlamaz. Aynı nedenle kağıtları her kullandığında da onu övmeyin. Yoksa bunu sizden her seferinde beklemeye başlayacaktır. Er ya da geç bunu yapmayı unutacaksınız ve köpeğin de aklı karışacak: Büyük bir iş başardığı halde ödülünü alamamış olacak. Onu her seferinde sizden sevgi gösterisi beklemeye şartlandırmamanız en iyisidir. Bunu her seferinde beklememeyi öğrenmelidir. Böylece, siz yanında olmasanız da her zaman doğru davranacaktır.

Yavru, odanın bir yerinde tuvaletini yapmak için sevdiği bir nokta seçtiğinde “merak etmeyin mutlaka seçecektir” gazete kağıdı kaplı alanı küçültmeye başlayabilirsiniz. Kağıtların çoğunu alın ama gözünden kaçmayacak kadar bir kısmını da bırakın. En beğendiği yeri değiştirmeye karar verirse, kağıtları da oraya aktarın. Yemeklerden ve oyunlardan sonra onu odasına götürün ve tuvaletini yaptığı takdirde onu sevin. Kendi odası dışında başka odalarda da zaman geçiriyorsa bu odalarda da kağıt bulundurmaya özen gösterin. Kısa sürede yere çömelmeden önce kağıtları arar hale gelecektir.

Bütün bunlar işinizin kolay olduğunu düşünmenize sebep oluyorsa, amacımız bu değil. Yavru köpeğinize herhangi bir şeyi öğretmek için uğraşmaya başlar başlamaz niçin her köpek terbiyecisinin sabra bu kadar önem verdiğini göreceksiniz. Köpeğinizi ödüllendirdiğiniz her sefer yalnızca övmek istediğiniz davranışı pekiştirdiğinizi anlamalısınız. Her seferinde aynı şekilde davranacağım ya da bir daha hiç hata yapmayacağını garanti altına almıyorsunuz. Siz sadece bir dahaki sefere istediğiniz şekilde davranma olasılığını birazcık arttırıyorsunuz. Her olumlu pekiştirme bu olasılığı bir miktar arttırır, ancak tek bir kerede büyük bir etki yaratmaz. Büyük ölçüde olumlu pekiştirmeye dayanan terbiye yöntemimiz, bazı olumsuz pekiştirme yöntemlerinin tek seferlik etkin sonuçlarım getirmez. Ama olumsuz pekiştirme yöntemlerinin köpeğin kişiliği ve davranışları üzerinde uzun vadeli olumsuz etkileri vardır. Yavruyu dövmek ya da ona bağırmak onun sizin öfkenizden kurtulmak için istediğinizi yapmasından başka bir işe yaramaz. Korku onda fark edilir, hatta belirgin bir değişikliğe yol açabilir. Ancak olumsuz kontrolünüz ona sizden korkmasını ve nefret etmesini de öğretebilir. Sevginizi kazanmak ve size daha yakın olabilmek için değil, cezadan kurtulmak için istediklerinizi yapacaktır. Hatta bu yüzden, ürkek ve utangaç bir hayvana bile dönüşebilir. Bu özellikler bir hayvanın içine bir kez işlediği zaman bir daha kurtulması imkansız gibidir.

İşte bu nedenle, üstüne basarak söylüyoruz ki ortalığı batırdığı zaman bile onu cezalandırmayın. Yanlış noktaya doğru ilerlediğini gördüğünüzde onu hemen alıp kağıtların üzerine koyun. Sonra da her zamanki gibi gitmesi gereken yerde olduğu için onu övün. Eğer ona ulaşmak için uzak bir mesafedeyseniz, aceleyle ona doğru koşup, tavukların üzerine saldıran yırtıcı bir şahin gibi üstüne atlamayın. Bu davranışınız onu en az dövmeniz kadar korkutur. Bunun yerine kendisini başka yöne çekmek için ona ıslık çalmayı ya da yanınıza çağırmayı deneyin. Bu onu durdurursa yanına gidip onu tekrar gazetelerin üzerine koyun. Oraya gitmek istemese bile onu övün. Bu ödül, bir ölçüde istemediğiniz bir şeyi yapmayıp sözünüzü dinlediği içindir.

Gazete kağıdı terbiyesinden gerçek ev terbiyesine geçişin sürekli olarak daha küçük alanlara gazete koymak ya da arka kapının altından gazete kağıdını yavaşça iterek köpeğin dışarı çıkmasını sağlamak gibi birçok yolu vardır. Bizim düşüncemiz eski metodu yenisi ile değiştirmenin en iyi yol olduğudur. Bunun anlamı genellikle 4-5 aylık olup yeterli kas kontrolüne sahip hale geldiğinde bütün kağıtları toplamanız gerektiğidir. Bundan sonra doğal olarak ihtiyacını giderebilmesi için günde birkaç kez dışarı çıkartılmalıdır. Kapalı bir arka bahçeniz varsa en uygunu burayı kullanmasıdır. Evi batırdığında ya da buna ramak kaldığı durumlarda onu hemen dışarı çıkartın. Arka bahçeye çıktığı zaman onu desteklemeyi unutmayın. Böyle zor bir dönemde yapmamanız gereken tek bir şey vardır: Kontrolünüzü kaybetmek. Köpeğin iniş çıkışlı öğrenme şekline karsı hazırlıklı olun. Tam iyice öğrendiğini düşünmeye başladığınız anda yeni bir hata daha yapacağını unutmayın. Kendinizi tükenmiş hissetmeniz gayet normaldir. Ancak bunu köpeğe belli etmemeye çalışın. Yapabildiğiniz ölçüde iyi davranışlarına tepki verip, istemediğiniz davranışlarıyla karşılaştığınızda gerçek hislerinizi saklamaya çalışın.

Şehirde yaşıyorsanız ya da çitle çevrili bir bahçeniz yoksa köpeğinize ev terbivesini tam olarak öğretebilmek için önce onu kayışa alıştırmanız gerekecektir. Bunun en kolay yolu ona hemen bir tasma takmaktır. Tasmaya alışınca evin içinde kayış takarak birkaç dakika bu şekilde dolaşmasını sağlayabilirsiniz. Onu bu kayışla evin içinde dolaştırabileceğiniz gibi, kayışla birlikte kendi kendine gezmesine de izin verebilirsiniz. Bütün bunları yavruyu eve getirdiğiniz ilk günden itibaren yapmaya başlarsanız, onu ihtiyacı için dışarı çıkartmaya başladığınız zamana kadar kayışa tamamen alışmış olacaktır.

Onu dışarıya çıkartmaya başladığınız ilk birkaç sefer bunu sadece zevk için yapın. Özellikle ilk kayış kullanışında köpeği arkanızdan sürüklemeye kalkmayın. Bırakın o sizi istediği yere doğru çeksin. Zevk için yaptığınız bu yürüyüşler ona tuvalet terbiyesi öğretmek amacıyla dışarıya çıkarmaya başlamanızdan çok daha önce yapılmalıdır. Yavru köpek kısa sürede kayısı zevk ve heyecanla bağdaştıracaktır. Sizinle dolaşmaktan daha çok sevdiği hiçbir şey olamaz. Bu aşamadan itibaren ona ciddi birşeyler öğretmek için dışarı çıkartmaya başlanabilirsiniz.

Kayış eğitiminin önemi şehir dışında yaşay anlar ve hatta bazen şehirde yaşayanlar tarafından bile çoğu zaman küçümmsenır. Ancak kayışla ilgili kanuni düzenlemeler yetkili kurumlar tarafından gittikçe daha fazla önemsenmektedir. Biz köpek severler bazen haksız yere köpeklerden hoşlanmadıklarını düşündüğümüz vatandaşlarımızla birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz. Hayvan sahibi olan bizler, köpeklerimiz ve vatandaşlarımız adına onları ilgilendiren kanunları yakından takip etmeliyiz. Köpeğinize kayışla dolaşmaktan zevk almayı öğretebilirseniz, sadece kırda yasayan köpeklerin yaptığı gibi başı boş dolaşmayı hiçbir zaman özlemeyecektir. Her imkan bulduğunuzda onu kayış takmadan koşup oynayabileceği bir koruya ya da parka götürmeye çalışın. Ancak caddede, hatta şehir dışındaki caddelerde bile kayış gereklidir.

Köpek birlikte yürürken sizden uzaklaşıyorsa öne eğilerek dizinize vurun ve normalde kullandığınız komutu kullanarak onu yanınıza çağırın ya da ilgisini çekmek için yana eğilip kaldırımın kenarına vurun. Size geldiğinde onu sevin ama gelmediği zaman asla cezalandırmayın. Gerekli görürseniz kayışı sertçe bir hamle ile çekip hemen gevşetin ki dikkati size yönelsin. Sonra da size doğru bir adım bile atsa onu sevin. Onu asla caddenin kenarında boynundan çekerek sürüklemeyin. Ne kadar uzun da sürse -ki sabırsız olduğunuzda düşündüğünüz kadar uzun sürmeyecektir- onu zorlamak yerine kucaklayarak yardım etmeye çalışın. Aceleniz varsa böyle bir zamanda yürüyüşe çıkmayın. Unutmamalısınız ki köpeğinizi eğitemeyecek kadar meşgul bir insansanız, onu hiç almamanız gerekir. Özellikle hiçbirimiz hayvanın rahatça ve güvenle dolaşabileceği bir çiftlikte yaşamadığımız için, evcil bir hayvan sahihi olmak insana büyük bir sorumluluk getirir.

Yavru köpek tasma ve kavis ile kendisini olabildiğince rahat hissetmeye başladığı zaman gerçek tuvalet terbiyesi eğitimine başlayabilirsiniz. Bu vakte kadar köpeğiniz dört ila altı aylık olmuş ve yürüyüşleriniz arasında tuvaletini tutacak kadar kontrole sahip hale gelmiştir. Bütün gazete kağıtlarını almış, eğitime başlamaya hazır hal-desim/dir. Hem köpek hem de sizin için zor bir dönem olan tuvalet eğitimi sırasında köpeği evde serbest bırakmamalısınız. Siz evde değilken ya da uyuyorken onu çok küçük bir yere -onun yavruyken gazete kağıtları ile birlikte yaşadığı yerden daha da küçük bir yere- koyun. Böylece annesinden aldığı ilk ders doğrultusunda hemen etrafındaki bölgeyi kirletmemesi gerektiğini hatırlayacak ve bunu uygulayacaktır. Uyuduğu yeri temiz tutmak konusundaki azmi çok büyüktür.

Köpeğin hata yapmasına izin vermediğiniz ölçüde tuvalet eğitimi kolaylaşacaktır. Bunu anlamı ya onu her an gözetlemeniz ya da küçük odasına hapsetmenizdir. Bazen onu böyle küçük bir alanda sınırlamanın tek yolu onu kayışından kalorifere ya da masa bacağına bağlamaktır. Bu ikiniz için de pek uygun olmasa da acımasızca değildir. Unutmayın ki şu an daha acımasız olmanız, tuvalet eğitiminin daha kısa sürmesi anlamına gelecektir. Yine de onu ne kadar sıkı takip altında tutarsanız tutun kazalar olacaktır. Onu işerken ya da dışkısını yaparken görürseniz dikkatini başka tarafa çekme numarasına başvurun ve durursa da onu sevin. Onu hemen dışarıya götürün ki işini uygun olan bir yerde görebilsin. Ama evin içindeki denemesinde başarılı olursa ses tonunuzdaki değişiklikten memnuniyetsizliğinizi anlaması yeterli olacaktır. Sadece "Kötü köpek!" demekle yetinin. Terbiye metodumuzun önemli bölümü olumsuz değil olumlu pekiştirmedir. Her şeyin ötesinde onu dövmeyin veya burnunu pisliğin içine sokmayın. Bu ona sadece korkmayı ve nefreti öğretir.

Her eğitimde, fakat özellikle tuvalet terbiyesi kadar önemli bir konuda, düzen ve tutarlılık vazgeçilmez unsurlardır. Köpek düzenli aralıklarla yemeli ve yedikten hemen sonra dışarıya çıkartılmalıdır. Yavrunun geceyi kuru geçirmesini istiyorsanız son yemeğini akşam altıdan daha sonra vermemeli ve bu yemeğin daha çok katı yiyecekler içermesini sağlamalısınız. Akşam yemeğinden sonra ve yatmadan önce de onu dışarıya çıkartmayı unutmayın. Bu şekilde köpeğiniz ne bekleyeceğini ve kendisinden de ne beklendiğini kısa sürede anlayacaktır. Böylece işler ikiniz için de kolaylaşacaktır. Bir uyarı: Köpek terbiyesinin bu ya da başka bir yönü ile ilgili mükemmeliyetçi olmak pek akıl karı değildir. Hatalar ve aksamalar her zaman olacaktır. Bazen yetişkin ve terbiyeli bir köpek bile evde yalnız bırakıldığında ya da evdekilerden birisi onu bir şekilde gücendirdiğinde işemekte inat edebilir. Böyle bir durumda aranızda bir savaş var demektir. Şiddet ve öfke ile karşılık verdiğinizde zafer onundur. Kendisi ile ilgilenmenizi sağlamıştır. Bu tür çabaların önüne geçmenin en etkili yolu, onu tam suç üstü yakaladığınız durumlarda ilgisini başka yöne çekmek dışında, onları mümkün olduğunca göz ardı etmektir. Böyle bir davranış içindeki köpek, terbiye eğitimi almış, yetişkin bir köpekse bu tutumunu bir süre sonra bırakacaktır. Yavru bir köpek içinse, memnuniyetsizliğinizi belli etmeniz işinize yarayacaktır.

Yeni bir yavrunun ilk ayları temel davranış biçimle öğrenmekle geçer. Bunlar içinde tuvalet terbiyesi kuşkusuz en önemli olanıdır. Ancak yine de temel itaat eğitimine başlaıyana kadar öğrendiği daha birçok şey vardır. Sahiplerini tanır: Onları neyin mutlu, neyin mutsuz ettiğini, ses tonu ve vücut hareketinden hangisinin kim olduğunu öğrenir. Kendi adı ve "Gel", "Hayır", "Dışarı", ".Araba", "Yemek" gibi ona hitap ederken kullandığınız bircok kelimeyi öğrenir. Bütün aile ile onları mutlu edecek bir biçimde oynamayı öğrenir.

Her şeyden önce yavru köpek ailenizin yeni bir ferdidir, ilişkinizin uzun ve mutlu sürebilmesi için, insan arkadaşlarını sevmeyi ve onlara güvenmeyi öğrenmesi gerekir. Onu severek ve onunla oynayarak geçireceğiniz zaman sizle yasayacağı dönem boyunca size sadakat olarak geri dönecektir. Ona iyi davranmanız, onu sevip kucaklamanız, bir itaat terbiyecisi olarak işinizi kolaylaştıracaktır. Böylece bir yavru edinmeyi ilk kez düşündüğünüzde ihtiyacınız olan mutluluk ve arkadaşlık sevgisine de kavuşmanız mümkün olacaktır. Hem sizin, hem de onun anahtar cümlesi "Tadını Çıkartmaya Bak!"tır.