İleri İtaat (İz Sürme)

Koku ile iz sürme, bir köpeğin sahibine sunabileceği en büyük hizmettir. Bir köpeğin çok iyi yapıp insanın ise hiç yapamadığı tek şeydir. Bir çoban mecbur kaldığı zaman koyunlarını kendisi güdebilir, elektronik hırsız alarmları bekçi köpeğinin yerini tutabilir. Ancak köpeğin üstün koku alma yeteneğinin yerini hiçbir şey dolduramaz. Buna sahip başka hayvanlar olsa da onların eksiği insana hizmet etme isteğidir. Köpeğe, her iki meziyete de sahip bir hayvan olduğu için tarih öncesi çağlardan beri değer verilmiştir. Köpekler büyük olasılıkla avcılıkta insanlara yardım etmek amacıyla evcilleştirilmişlerdir. Silah kullanamasalar da iz sürme yetenekleri onlar için bir silah niteliğindedir.

Bir köpeğin getir-götür yapabilmesi harika, bazı ev eşyalarının adını öğrenebilmesi de çok yararlıdır. Ama onun asıl becerisi, bir kişi ya da hayvan nereye giderse gitsin arkasında bıraktığı görünmez izi takip edebilmesidir.

Avcılık yapmıyorsanız, iz süren bir köpeğe sahip olmak için ekonomik ya da sportif bir nedeniniz yok demektir. Ancak ona bu beceriyi kazandırma ve onu doğru şekilde kullanabilmesini sağlama zevki bunu için yeterli bir nedendir. Terbiyeci ve köpek birlikte böyle bir başarıya ulaştıkları zaman, ilişkiler arasında onlarınkini özel yapan bir yakınlık oluşur. Bir tanıdığımızın "Airedale" cinsi köpeği ailesi için bakın neler yapabiliyordu: Her sabah çocukları okula kadar geçirirdi. Arada sırada çocuklardan biri yemek çantasını, şapkasını ya da defterinin yanında olmadığını fark ederdi ve çoğu zaman kaybedilen eşyanın mutfak masasının üzerinde mi unutulduğunu, yoksa yolda mı düşürüldüğünü kimse bilemezdi. İşte böyle bir durumda köpekleri Peter'a kaybolan eşyayı bulmasını söylemeleri yeterdi. Bu köpeğin en azından beş yüz kelimelik bir kelime dağarcığı vardı. Peter geriye dönerek çocukların izlemiş olduğu genellikle dolambaçlı bir yolu takip etmeye başlardı. Çoğu zaman, ya yolda bulduğu ya da evde onu kendinden emin bir şekilde bekleyen annenin elinden aldığı kaybolmuş eşya ile geri dönerdi. Peter hayatında bir kez olsun avda ya da kaybolan bir insanı aramak için kullanılmamış olmasına rağmen, iş eğitimi almış olması ailesine çok fayda sağlamıştır. Bunun da ötesinde her aile ferdi Peter ve onun yeteneklerinden o kadar gurur duymuşlardır ki köpekleri onlar için ailenin bir diğer akıllı ve sevgili çocuğu haline gelmiştir. Evcil bir köpek için kendisini seven ve takdir eden bir aile içinde yaşıyor olmaktan daha iyi bir hayat olamaz. Sizi köpeğinizle olan ilişkinizde mutlu edeeek olan da gerçekten karşılıklı bir anlayışa sahip olduğunuzu hissetmenizdir.

Köpeğinizin halihazırda öğrenmiş olduğu arama ile şimdi öğreneceği iz sürme arasındaki temel fark, kaybedilen eşyayı aradığı sırada köpeğin istediği her yere bakması mümkünken, iz sürme sırasında bir kişinin takip ettiği yolu sadece burnunu kullanarak aynen izlemesi gerektiğidir. Kaybedilen eşya işte bu yolun sonundadır ve köpekten aynen arama egzersizinde olduğu gibi bu eşyayı geriye getirmesi beklenmektedir.

Şunu unutmamalısınız ki köpeğin koku alma duyusu sizinkinden kat kat üstün de olsa, kendi kendine mucizeler yaratacak kadar bir güce de sahip değildir. Uzun bir yol boyunca bir kokuyu izlemek üzere yoğunlaşmak bir köpek için gerçekten çok zor bir iştir. Eğer köpeğinizin eğitimi esnasında sabrınızın taştığı olduysa öfkenizi bastırmak için uygun zaman şimdi gelmiş demektir. Özellikle bu egzersizde köpeğinizin bütün iyi niyetinize ihtiyacı olacaktır. Egzersizlerde başarılı bile ilerliyor olsa kısa süreli çalışmalar yapmaya özen gösterin. Sadece siz hayal kırıklığı yaşamayın diye değil, o da bitkin ve sinirli bir hale gelmesin diye. İtaat eğitiminde sahip için olduğu kadar, köpek için de güç olan belki de tek alıştırma bu olabilir. Eğitimin çoğunda siz köpekten daha fazla şey öğrendiniz. Ondan beklediğiniz şu ya da bu şekilde zaten yapıyor olduğu davranışları tekrarlamasıydı. Ancak arayıp bulma ve iz sürme bir köpeğin yapabilecekleri içinde en yüksek seviyeli olanlarıdır. Bunun sizin her gün dört-beş saatlik ileri düzey bir matematik sınavına girmeniz kadar güç olduğunu söyleyebiliriz.

İlk denemenize köpeğinizin yetenek sınırlarını da göz önünde bulundurarak başlayabilirsiniz. Önce geniş yeşil bir alan bulun. Bu eğitim için beton bir saha işinizi görmeyeceği için, şehirde iseniz bir parka gitmeniz ya da şehir dışına çıkmanız gerekebilir. Bunu, kokunuzu arkanızda bırakmak amacıyla arada bir ayağınızı toprağa sürebilmek için yapacaksınız. Köpekler diğer köpeklerin kendilerini takip edebilmeleri ya da etmelerine engel olmak için genellikle işedikten sonra bunu zaten yaparlar. Bu hareketlerini birkaç kere görmüşsünüzdür. Belki de bunu, kendini açığa çıkardığı bir bölgeyi kapatmak amacıyla yaptığını düşünmüş olabilirsiniz. Aslında doğru olan tam tersidir. Bu bölgeyi koku alma duyusu kendisininki kadar kuvvetli olanlar için işaretlemeye çalışmaktadır. Arkanızda izinizi bırakabilmek için kösele tabanlı ayakkabılar giymeniz de başka bîr şarttır. Mevsim yaz ise özellikle sizin kokunuzun iyice sinmiş olduğu eski kösele ayakkabılarınızı giymeniz yararlı olacaktır.

Yanınıza köpeğinizin iyi tanıdığı kokulu eşyalarınızdan bir ya da iki tane alın. Golf topu gibi ayırt etmesi zor ya da cam şişe gibi köpeğin ağzına almak istemediği eşyalardan uzak durun. Deri bir eldiven her zaman için iyi bir seçimdir. Kaybedeceğiniz eşya dışında bırakacağınız izi sizin de takip edebilmeniz için sopalara ya da iz bırakan başka bir araca daha ihtiyacınız olacaktır. Zira sizin izi burnunuzla bulabilmeniz söz konusu değildir. Ucuna bayrak olarak beyaz bezler bağlı 1,5-2 metrelik sopaların kullanımı çok yaygındır. Bunlar size fayda sağlarken köpek tarafından fark edilmez. Unutmayın ki köpeğinizin görüş seviyesi çok alçak, açısı ise çok daha dardır. Böyle uzun sopalar bulamazsanız alıştırmayı ağaç ya da çalı gibi doğal işaretlerin bulunduğu bir yerde yapmaya çalışın. İlk seferinde düz bir hat üzerinde otuz metre kadar yürüyüp köpeğin en sevdiği kokulu eşyaları birbirinden bir iki metre arayla yere bırakın. Bunları gelişigüzel ortaya atmak yerine onları da bıraktığınız iz doğrultusundaki düz bir hat üzerine yerleştirin. Sonra köpeğin işini biraz daha kolaylaştırmak amacıyla bıraktığınız iz üzerinden ayağınızı yere sürterek geriye doğru yürüyün. İzin başlangıç noktasını belirtmek için buraya bir çubuk dikin ve ayağınızı da sürtün.

Sonra köpeği bulun. Siz izinizi bırakırken onun etrafta olmaması gerekir. Bunu yaparken onu ya evde bırakın ya da alanın başka bir yerinde durmasını sağlayın. İşinizi bitirince köpeğinizi getirip uzun bir ipin ucuna bağlayın. Onu başlangıç noktasındaki sopanın yanına yatırarak burnunu kokunun en kuvvetli olduğu yere doğru çevirmesini sağlayın. Sonra da yere doğru işaret ederek "Ara" komutunu verin. İşaret etmeyi sürdürerek köpek kokuyu alıp izi takip etmeye başlayana kadar "Aferin oğlum. Ara." demeye devam edin. İzi takip etmesi gerektiğini anlamayabilir. Bunu, hattın dışına çıkarak eşyayı başka taraflarda aramaya çalışmasında fark edeceksinizdir. Böyle durumlarda ipi kullanarak onu tekrar hatta doğru çekmeye çalışın. Kokuyu takip etmek için burnunu yere koyduğu andan itibaren kayışa bağlı olduğunu unutmasını sağlayın. İzin peşine düşünce ipi gevşetin, burnunu kaldırıp etrafa bakmaya başladığı zamansa, biraz gerin.

Köpek kokuyu izlemiyorsa ikiniz birden izi takip edecekmişsiniz gibi yeri işaret edin. Araması için onu ikna etmeye uğraşın ama asla burnunu toprağa doğru çevirmesi için onu zorlamayın. Yere ayağınızı vurarak ya da başka bir şekilde dikkatini yere çekmeye çalışarak hattı takip etmesini sağlayın. Eşyaları bıraktığınız noktaya gelince bir tanesini yerden alacaktır. Bu gerçekleştiği zaman bir melek görmüş rolü yapmalısınız. Bütün yol boyunca ona yardım etmiş bile olsanız köpeği bütün kalbinizle sevin ve onun büyük bir iş başarmış olduğunu kendisine hissettirin. Daha sonra onu tekrar başlangıç noktasına götürerek bir diğer nesneyi getirmesini bekleyin ve bunu bütün eşyaları getirene kadar sürdürün. Bir ders saati için dört-beş nesne yeterli olacaktır. Özellikle ilk derste dayanıklılığını fazla zorlamamanız doğru olur.

Köpeğin takip edebilmesi için iz bırakırken rüzgarın yönüne dikkat etmeniz gerekir. Başlangıçta rüzgara karşı yürüyün. Yani siz yürürken rüzgar yüzünüze doğru essin. Rüzgar yönünde yürürseniz bıraktığınız koku köpekten uzağa doğru dağılacaktır ki, bu da takibi zor, hatta bazen imkânsız hale getirir. Karşılıklı yönlerden esip kokuyu izin olduğu yerden uzaklaştıran rüzgarlar için de durum aynıdır.

Köpeğiniz düz bir hat üzerindeki izi takip etmede ustalaşınca. izlemesi gereken yolda dönüşler yaparak alıştırmayı biraz zorlaştırın. Otuz metrelik düz hattın sonuna bir işaret koyup bir dönüş yapın. Sonra on beş metre daha ilerleyip eşyaları bırakın ve aynı yoldan geri dönün. Hattın başına da bir işaret koymayı unutmayın. Kokuyu tutması açısından biraz nemli ve çimle kaplı bir arazi bulmanız köpeğin işini kolaylaştıracaktır. Kokuyu takip ederken köpeği kayışa bağlı tutun ve dönüş noktasına geldiğinde onu biraz yönlendirin. Bunun amacı yaptığı hataları sonradan düzeltmeye uğraşmak yerine ilk seferinde doğrusunu öğrenmesini sağlayarak çok daha etkin bir eğitim gerçekleştirmektir. Düz hat üzerinde ilerlemekte ısrar ederse bırakın kokuyu tekrar bulabilmek için dönüp dursun. Belirli bir süre sonunda hala bulamadıysa hattı işaret ederek biraz yardım etmenizin bir zararı dokunmaz. Düz hat üzerinde yeterince başarılıysa bu seferki alıştırmanın tek farkının dönüşler olduğunu anlaması fazla uzun sürmeyecektir. Bu alıştırmada da başarı kazanırsa daha uzun ve daha fazla dönemecli izler üzerinde çalışmaya devam edin. Bütün bu değişikliklerin köpeğin kafasını karıştırdığını ve nesneleri bulamadığını fark ederseniz düz hat üzerindeki çalışmanıza geri dönmeniz gerekebilir. Köpek eğitimindeki genel prensiplerden biri de bir alıştırmada zorlandığı takdirde daha kolay bir aşamayı tekrarlamaktır.

Köpek için hazırlamakta olduğunuz izleri daha karmaşık hale getirmeye uğraşırken, aynı gün içinde birbirini kesen iki hat oluşturmamaya dikkat etmelisiniz. Kokunuzun aynı anda iki farklı yöne doğru gittiğini fark ederse kafası iyice karışacaktır. Böyle bir durumda haklı olarak aramayı bırakabilir. Köpeğe hiç acı çektirmeden bu zor alıştırmayı da öğretmek istiyorsanız, onu bu tür çelişen durumlara sokmamak için elinizden geleni yapmalısınız. Yine aynı nedenle devam eden bir hattı kendi üzerinde çiftlemeyiniz. Bu kurala tek istisna hatların farklı kişiler tarafından oluşturulduğu durumlardır. Köpeğinizin koku alma duyusu o kadar gelişmiştir ki sizin kendinize özel kokunuzla bir arkadaşınızınkini kolaylıkla ayırt edebilir. İzin bir süre "soğumasını" bekleyerek de onun işini zorlaştırmayı deneyebilirsiniz. Ancak onu birkaç saatten daha önce bırakılmış izlerde denemeye kalkmayın. Buradaki ve diğer alıştırmalardaki temel prensip kendinizi veya hayvanı hiçbir zaman sınırlarının ötesinde zorlamamaktır.

Köpeğinizin iz sürmeyi öğrenip öğrenmediğini sınamak için yapacağınız son test, onun size liderlik etmesini istemeniz olacaktır. Bunun için şu ana kadar köpeği yönlendirmede kullandığınız bütün işaretleri çıkartın. Şimdiye değin iz hattının dışına çıktığında işaretleriniz yardımıyla onu tekrar hatta doğru çekebiliyordunuz. Bu sefer iz hattını oluştururken başlangıç ve bitiş noktaları dışında hiçbir yeri işaretlemeyin. Hatta iz hattı oluşturma görevini bir arkadaşınıza bile verebilirsiniz. Böylece ne siz, ne de köpek hattın nereye doğru uzadığını bilebilirsiniz. Tabii ki köpeğiniz başarısız olursa biraz üzülecek ve ilk denemelerde sizin yardımınız olmadan işleri berbat edeceğinden endişe duyacaksınızdır. Ama doğru izi bulduğu anda ancak yaşandığı zaman anlaşılabilecek bir duygu hissedeceksiniz. Siz, köpek ve insan arasında oluşabilecek en güçlü güven bağını kurmuşsunuz demektir.